Moleculaire beeldvorming speelt een steeds belangrijkere rol in de ontwikkeling van geneesmiddelen. Door zichtbaar te maken waar een geneesmiddel in het lichaam terechtkomt, of het zijn doelwit bereikt en welke biologische respons het veroorzaakt, kan al in een vroege fase waardevolle informatie worden verkregen. Een nieuw toegekend project binnen de Shared Development Infrastructure-programmalijn van PharmaNL wil deze mogelijkheden verder versterken. Met IMAGING4DRUGS bouwt prof. dr. Rudolf Fehrmann van het UMCG, samen met partners, aan een geïntegreerde infrastructuur voor moleculaire beeldvorming die toegankelijk is voor academische en private partijen. Het project wordt uitgevoerd met steun van PharmaNL en mogelijk gemaakt door ZonMw.
De ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen gaat gepaard met grote onzekerheden. Een middel kan veelbelovend lijken, maar uiteindelijk toch niet het gewenste effect hebben. Moleculaire beeldvorming kan helpen om eerder inzicht te krijgen in wat er in het lichaam gebeurt.
“Je wilt niet dat je pas in een fase 3 erachter komt dat het middel toch niet werkt,” zegt prof. dr. Rudolf Fehrmann, internist-oncoloog in het UMCG en projectleider van IMAGING4DRUGS. “Als je al in een vroege fase beter geïnformeerd bent over het gedrag van je middel, kun je andere keuzes maken.”
Het UMCG beschikt al over veel expertise en faciliteiten voor moleculaire beeldvorming. Deze zijn echter verspreid over verschillende afdelingen en niet altijd toereikend in capaciteit. IMAGING4DRUGS richt zich daarom niet op het bouwen van een volledig nieuwe infrastructuur, maar op integratie, schaalvergroting en optimalisatie van wat er al is.
“Je wilt dat een externe partij via één eenvoudige voordeur binnenkomt met een project,” legt Fehrmann uit. “Wij zorgen er vervolgens op de achtergrond voor dat alle faciliteiten, kennis en expertise die nodig zijn naadloos bij elkaar komen.”
De infrastructuur brengt onder meer tracerproductie, moleculaire beeldvorming, biosampling, omics en data-analyse samen. Omics-technieken brengen daarbij op grote schaal moleculaire kenmerken, zoals genen, eiwitten of metabolieten, in kaart. Ook AI krijgt een steeds belangrijkere rol, bijvoorbeeld bij het analyseren en interpreteren van beelddata en het koppelen van moleculaire informatie aan wat op een scan zichtbaar is.
De toepassingen beginnen niet pas bij onderzoek met patiënten. De infrastructuur van IMAGING4DRUGS kan ook worden ingezet in de preklinische fase, bijvoorbeeld om in diermodellen te onderzoeken wat een compound of tracer doet. Ook de ontwikkeling en labeling van tracers behoort tot de mogelijke toepassingen.
Door beeldvorming te combineren met moleculaire analyses ontstaat een completer beeld van het gedrag van een middel. Zo kan een scan laten zien waar een middel zich bevindt, terwijl aanvullende analyses inzicht geven in de biologische respons.
Een belangrijk toepassingsgebied is het bepalen van de optimale dosering. In een vroege klinische fase wordt nu onder meer gekeken naar de maximaal verdraagbare dosis. Maar wat een patiënt maximaal kan verdragen, is niet automatisch wat het beste werkt.
Moleculaire beeldvorming kan helpen om de blootstelling van een middel, target engagement, effectiviteit en toxiciteit beter met elkaar te verbinden. Daarmee ontstaat meer onderbouwing voor de optimale dosering. Ook kan het ontwikkelaars helpen om eerder te beslissen over het vervolg van een geneesmiddel. Als blijkt dat een middel zijn doelwit niet bereikt of geen verwachte biologische respons veroorzaakt, kan de ontwikkeling worden aangepast of gestopt.
“Als we denken dat een middel naar de tumor gaat en daar target engagement heeft, maar dat blijkt niet zo te zijn, dan kan het medicijn nooit gaan werken,” zegt Fehrmann. “Dan kun je het in fase 1 stopzetten en niet doorgaan naar fase 2 en 3.” Zo kunnen tijd en ontwikkelingsbudget worden ingezet voor kansrijkere middelen.
IMAGING4DRUGS richt zich op een brede groep gebruikers, waaronder internationale en Nederlandse farmaceutische bedrijven, biotechbedrijven, academische onderzoeksgroepen en CRO’s. Zij kunnen de infrastructuur inzetten voor zowel preklinisch onderzoek als klinische studies.
Binnen het project wordt samengewerkt met onder meer de LIFE Cooperative en iPsomics. iPsomics is voortgekomen uit een eerder door PharmaNL gehonoreerd project. Waar mogelijk wordt gebruikgemaakt van bestaande regionale en nationale expertise en faciliteiten. Daarmee sluit IMAGING4DRUGS aan bij het doel van de PharmaNL Shared Development Infrastructure-programmalijn: infrastructuur en expertise beschikbaar maken voor een bredere groep partijen en samenwerking binnen het Nederlandse geneesmiddelenecosysteem versterken.
De komende vier jaar staan drie zaken centraal: het optimaliseren van het klantenproces, het opschalen van onderdelen van de infrastructuur en het versterken van de nationale en internationale positionering.
Voor Fehrmann is het project geslaagd als gebruikers snel weten waar ze terechtkunnen, goed worden ontzorgd en de benodigde apparatuur en expertise beschikbaar zijn. Maar de ambitie gaat verder: de faciliteit moet zich na vier jaar zelfstandig kunnen blijven ontwikkelen. “Het gaat echt om schaalvergroting en optimalisatie,” aldus Fehrmann.
Uiteindelijk moet de infrastructuur bijdragen aan precision medicine: beter bepalen welk middel bij welke patiënt werkt, in welke dosering en met welke risico’s. “Het stelt ons beter in staat om te bepalen wat de optimale dosering van een middel is. En ook om patiënten beter te selecteren van wie we denken dat ze er het meest baat bij hebben. Aan de andere kant kan het er ook voor zorgen dat mensen minder toxiciteit ervaren.”
Vorige week zijn de deelnemers vol enthousiasme gestart met dit inspirerende programma. De komende zes maanden zullen ze zich bezighouden met het valideren van hun markt, het versterken van hun team en het ontwikkelen van een geïntegreerd ondernemingsplan.
Al vele jaren zetten bestuurders en leden hun tijd, expertise en energie in om de LIFE Coöperatie en het ecosysteem op het gebied van levenswetenschappen en gezondheid in Noord-Nederland te versterken.
Daar is men bij LIFE Cooperative van overtuigd. Het jaarlijkse congres, met deze keer onder andere Peter Wennink als spreker, heeft onlangs zijn vijfde editie beleefd. De LIFE Science Innovation Award is uitgereikt en de aanwezige bedrijven en genodigden kijken terug op een inspirerende avond. Het tekent de ambitie van LIFE Cooperative, dat ruim 10 jaar geleden werd opgezet om te verbinden en nu verder bouwt aan de randvoorwaarden voor groei.
